สนับสนุนเว็บ

ผู้เขียน หัวข้อ: หัตถกรรม พัดใบพ้อ  (อ่าน 2925 ครั้ง)

0 สมาชิก และ 1 บุคคลทั่วไป กำลังดูหัวข้อนี้

Permalink: หัตถกรรม พัดใบพ้อ

19/มิ.ย./10 หัวข้อไอดี: 5553 | ลิ้งค์หัวข้อ: /topic/5553

ออฟไลน์ บ่องกัญชา

  • ออฟไลน์
  • 138
    0
    1285



  • Genius
  • *****
  • สมัครสมาชิกเมื่อ 13/06/2010
    YearsYearsYearsYearsYearsYearsYearsYears
  • กระทู้ : 138
  • Like Post : 1285
  • Peny : 0
  • 4621

    • ดูรายละเอียด


  • เข้าใช้งานล่าสุดเมื่อ 16/ก.ค./10


หัตถกรรมพัดใบพ้อ



ความเป็นมา

       หัตถกรรมพื้นบ้าน ทำจากใบพ้อ(ใบกะพ้อ) เหตุที่เรียกว่า "พัดโคกยาง" ก็เพราะพัดนี้ทำที่บ้านโคกยาง หมู่ที่ 6 ตำบลร่อนพิบูลย์ อำเภอร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช ปัจจุบันพัดโคกยางนอกจากจำหน่ายในจังหวัดนครศรีธรรมราชแล้ว ยังส่งไปจำหน่ายต่างจังหวัดทั้งในภาคใต้และภาคกลาง โดยเฉพาะในกรุงเทพมหานคร การทำพัดโคกยางเริ่มมาประมาณ 20 ปี นายอ่ำ ทองเทพ อายุ 77 ปี (พ.ศ. 2527) ชาวบ้านโคกยางเล่าว่า คือ นายเอื้อน กำเนิดดี เป็นคนคิดค้น บุคคลผู้นี้เดิมเป็นชาวบ้านเขาพังไกร อำเภอหัวไทร จังหวัดนครศรีธรรมราช ได้อพยพครอบครัวมาสร้างสวนยางที่บ้านโคกยาง ว่างจากการทำสวนก็คิดทำพัดจากใบกะพ้อขึ้น ระยะแรก ๆ ลักษณะพัดที่ทำไม่ค่อยสวยงามนักและทำช้ากว่าจะแล้วเสร็จสักอัน แต่ต่อมาเรียนรู้และพัฒนาขึ้นโดยลำดับจนมีลักษณะสวยงาม เหมาะแก่การใช้สอย และทำได้เร็ว คือคนหนึ่งประมาณ 25-30 อันต่อวัน อีกทั้งได้ขยายจำนวนผู้ประกอบหัตถกรรมชนิดนี้เพิ่มขึ้น จากนายเอื้อนเพียงคนเดียว (ปัจจุบันเอื้อนได้ย้ายภูมิลำเนาไปอยู่จังหวัดสงขลา และเลิกทำพัดแล้ว) เป็นทำกันถึง 15 ครัวเรือนในปัจจุบัน

ขั้นตอนการทำ   Cry

   1.เตรียมวัสดุ
      -  ใบกะพ้อ สำหรับจักสาน
      -  เชือกไนลอนสำหรับผูกด้าม

        ใบกะพ้อที่ใช้ต้องเป็นยอดอ่อนในลักษณะเดียวกับใบกะพ้อที่ใช้แทง ต้ม โดยตัดมาทั้งยอดให้ติดก้านใบยาวอย่างน้อย 1 คืบ ใบพ้อซื้อขายกันในราคา 100 ยอดต่อ 100 บาท หลังจากที่ซื้อยอดกะพ้อมาแล้วก็นำมาเฉือนสันใบลึกราวครึ่งมิลลิเมตร วิธีเฉือนสันใบให้รวดเร็วและมีดไม่บาดมือ โดยวางยอดกะพ้อให้หันก้านใบเข้าหาตัว ใช้เท้าข้างหนึ่งเหยียบก้านใบไว้โดยให้สันใบอยู่ด้านบน จากนั้นใช้ใบมีดเฉือนสันใบจากโคนไปจนปลายยอด การเฉือนจะใช้ผ้าขี้ริ้วพันนิ้วมือข้างที่ไม่ใช้จับมีด เฉือนหมดทุกยอดแล้วก็นำใบมาฉีกให้ใบแยกกัน ตัดใบย่อยตรงกลางซึ่งเรียกว่า "ดือ" ออก นับใบย่อยซีกซ้ายและขวาของดือให้ได้จำนวนเท่ากัน เสร็จแล้วนำไปแขวนบนราวไม้ตากแดดไว้ 1 วัน ใบก้อพ้อจะมีสีเขียวเหลือง นำไปลวกน้ำร้อนเดือด 1 นาที แล้วยกขึ้นไปแขวนบนราวตากแดดต่ออีก 3 วัน หลังจากตากแดด 3 วันแล้วใช้จักสานได้เลย ปัจจุบันพัดที่ทำขึ้นมีการย้อมสีตอก เพื่อใช้จักสานให้มีลวดลายสวยงามตอกที่ใช้ย้อมสีก็เป็นอีกส่วนหนึ่งต่างหาก การย้อมสีโดยละลายสีในน้ำตามสัดส่วน ต้มจนน้ำเดือดเต็มที่แล้ว แช่ทิ้งไว้ราว 10 นาทีจึงยกตากลมให้สีแห้ง สำหรับสีที่ใช้กันมีอยู่ 3 สี คือ สีแดง ม่วง และน้ำเงิน ส่วนหวายหรือเชือกไนลอนสำหรับผูกด้ามพัดนั้น ถ้าจะทำพัดด้ามหวาย ชาวบ้านจะใช้หวายชุมพรตัดเป็นท่อนยาว 1 คืบ ผ่าเป็นซีกเล็ก ๆ ขนาดโตกว่าก้านไม้ขีดเหลาให้หัวท้ายเรียวหวายนี้จะใช้ทำเป็นห่วงสำหรับแขวน พัด และต้องเตรียมหวายทั้งลำออกเป็นเส้น เล็ก ๆ บาง ๆ สำหรับพันด้ามพัดด้วย

                                           
            ตากแดดไว้ 1 วัน                ลวกน้ำร้อน 1 นาที           ตากแดดไว้อีก 3 วัน


  2.การ สาน
          นำใบกะพ้อที่เตรียมไว้วางลงบนพื้น หันก้านใบเข้าหาตัวผู้ทำ ใช้เท้าข้างหนึ่งเหยียบก้านใบกะพ้อให้กระชับแผ่ใบกะพ้อออกเป็นตอน ๆ ตอกเหล่านี้ทำเป็นตอกยืน ใช้ใบกะพ้อแต่ละใบย่อยที่ฉีกออกจาก้านใบแล้ววางซ้อนกัน 2 ตอกจำนวน 3 คู่ สานเข้ากับตอกยืนเป็นแบบลายขัดคือยก 1 ข่ม 1 แล้วดึงตอกขัดให้แน่นและให้ปลายทั้ง 2 ข้างของตอกขัดโค้งลงมาหาก้านใบ จากนั้นดึงตอกยืนคู่ในสุดไขว้กันทำเป็นตอกขัด ขัดเข้ากับตอกยืนรอบนอกแบบลายขัดแล้วดึงตอกคู่ถัดออกมาขัดในลักษณะเช่นเดียว กันจนหมดตอกยืนจัดตอกที่ขัดให้ได้ระเบียบชิดแน่นเป็นรูปกลมมน จากนั้นจับปลายตอกทุกตอกสอดขัดและรวบเข้าไว้ที่ก้านใบของกะพ้อเป็นอันเสร็จ ขั้นการจักสาน

        ในกรณีที่ต้องการทำพัดซึ่งย้อมสีตอกบางตอก วิธีการจักสานก็เหมือนกันทุกประการ เพียงแต่นำตอกที่ย้อมสีแล้วมาแทรกเข้าเป็นตอกยืนหรือตอกขัดตามแนวที่ต้องการ เท่านั้น

                                           
  3.การ ทำด้าม
         ถ้า จะทำพัดด้ามมัดหวาย เมื่อจักสานเสร็จก็นำท่อนหวายสั้น ๆ ที่เตรียมไว้มาดัดให้โค้งแล้วประกบคร่อมปลายก้านใบกะพ้อไว้ โดยให้ช่วงโค้งห่างจากปลายก้านใบราว 1 นิ้ว นำเชือกหวายมาพันทับหวายที่ประกบก้านใบโดยพันให้ตลอดก้านใบ การพันต้องให้แน่นและเรียบที่สุด โดยมีช่วงโค้งห่างจากปลายก้านใบเป็นห่วงแขวนพัด ถ้าทำพัดด้ามมัดเชือกไนลอน ก็ใช้เชือกไนลอนพันทับก้านใบแทนเชือกหวาย แต่พัดชนิดหลังนี้จะไม่มี ห่วงคล้องแขน
     

ที่มา : สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคใต้ เล่ม 11.

LikePost โดย 0 สมาชิก :


 

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 
ร่วมขับเคลื่อนโดย